Pozostałe analizy i opracowania dotyczące obrotu bezgotówkowego od 2003 r.

Współczesny sektor finansowy podlega postępującej ewolucji technologicznej. Działające na rynku od lat instytucje podlegają procesowi transformacji cyfrowej, a nowopowstające podmioty funkcjonujące według nowych modeli biznesowych i w oparciu o nowoczesne technologie (tzw. FinTechy) redefiniują sposób realizacji potrzeb klientów w sferze usług finansowych. Stały, innowacyjny postęp technologiczny warunkuje skuteczność rywalizacji na konkurencyjnym rynku finansowym poprzez tworzenie nowych kanałów dystrybucji produktów i usług finansowych, poszerzanie zasięgu działalności oraz poprawę jakości świadczonych usług. Szczególnym przypadkiem podmiotów FinTech są PayTechy, a więc firmy prowadzące innowacyjną działalność w obszarze płatności, które wykorzystują technologię do umożliwiania elektronicznego transferu wartości.

Materiał Narodowego Banku Polskiego pt. PayTech – innowacyjne rozwiązania płatnicze na rynku polskim ma na celu dokonanie przeglądu dotychczasowego krajobrazu rynku usług płatniczych w Polsce w kontekście postępującej ewolucji technologicznej oraz wskazanie możliwych kierunków rozwoju w tym zakresie.

PayTech – innowacyjne rozwiązania płatnicze na rynku polskim

Raport z badania pt.: „Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego”, przygotowany przez prof. Dominikę Maison (Uniwersytet Warszawski) na zlecenie Departamentu Systemu Płatniczego NBP, przedstawia zbadane w 2021 r. opinie Polaków i ich zachowania finansowe w obszarze płatności bezgotówkowych, postawy wobec banków i pieniędzy oraz analizę tych zachowań w zależności od różnych czynników psychologicznych i cech demograficznych wraz z analizą porównawczą z danymi z poprzednich podobnych badań, jakie miały miejsce w 2009, 2013 i 2016 roku. W raporcie zaprezentowano aktualne na moment badania wartości: wskaźnika mierzącego intensywność korzystania z obrotu bezgotówkowego poprzez pomiar natężenia prowadzenia operacji w różnych obszarach związanych z obrotem bezgotówkowym (Wskaźnik Korzystania z Obrotu Bezgotówkowego – IKOB) oraz wskaźnika mierzącego subiektywne nastawienie Polaków do obrotu bezgotówkowego (Wskaźnik Zaufania do Obrotu Bezgotówkowego – IZOB), dokonano również porównania tych wskaźników wobec wyliczeń bazowych z 2009 r. i wyliczeń z 2013 r. oraz 2016 r. Raport zawiera także wyniki nowo badanego obszaru dotyczącego płatności w czasie pandemii oraz postrzegania przez respondentów możliwości pozyskiwania gotówki, dostępu do niej i jej percepcji.

Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego (2021)

Raport z badania pt.: „Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego” przygotowany w lutym 2017 r. przez dr hab. Dominikę Maison, Profesor Uniwersytetu Warszawskiego, na zlecenie Departamentu Systemu Płatniczego NBP, przedstawia opinie Polaków i ich zachowania finansowe w obszarze płatności bezgotówkowych, postawy wobec banków i pieniędzy oraz analizę tych zachowań w zależności od różnych czynników psychologicznych i cech demograficznych w 2016 r. wraz z analizą porównawczą z danymi z 2009 i 2013 roku.

W raporcie zaprezentowano aktualną wartość wskaźnika mierzącego intensywność korzystania z obrotu bezgotówkowego poprzez pomiar natężenia prowadzenia operacji w różnych obszarach związanych z obrotem bezgotówkowym (Wskaźnik Korzystania z Obrotu Bezgotówkowego – IKOB) oraz wskaźnika mierzącego subiektywne nastawienie Polaków do obrotu bezgotówkowego (Wskaźnik Zaufania do Obrotu Bezgotówkowego – IZOB). Dokonano także porównania tych wskaźników wobec wyliczeń bazowych z 2009 r. i wyliczeń z 2013 r.

Potrzeba kontynuacji wyliczenia wskaźników IKOB i IZOB w 2016 roku wynikała z Programu Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego w Polsce na lata 2014 – 2020, przygotowanego przez Koalicję na Rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności.

Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego (2016)

Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego (2016)

Raport „Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego 2013” przygotowany w grudniu 2013 r. przez panią dr hab. Dominikę Maison, Profesor Uniwersytetu Warszawskiego, na zlecenie Departamentu Systemu Płatniczego NBP, przedstawia opinie Polaków i ich zachowania finansowe w obszarze płatności bezgotówkowych, postawy wobec banków i pieniędzy oraz analizę tych zachowań w zależności od różnych czynników psychologicznych i cech demograficznych.

W raporcie zaprezentowano aktualną wartość wskaźnika mierzącego intensywność korzystania z obrotu bezgotówkowego poprzez pomiar natężenia prowadzenia operacji w różnych obszarach związanych z obrotem bezgotówkowym (Wskaźnik Korzystania z Obrotu Bezgotówkowego – IKOB) oraz wskaźnika mierzącego subiektywne nastawienie Polaków do obrotu bezgotówkowego (Wskaźnik Zaufania do Obrotu Bezgotówkowego – IZOB). Dokonano także porównania tych wskaźników wobec wyliczeń bazowych z 2009 r.

Potrzeba wyliczenia aktualnych wskaźników IKOB i IZOB wynikała z Programu Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego w Polsce na lata 2009 – 2013, przygotowanego przez Koalicję na Rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności. Wskaźniki zostały uwzględnione w Programie na lata 2014-2020.

Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego 2013

W raporcie zaprezentowano wyniki badania jakościowego postaw i zachowań finansowych Polaków powyżej 55 roku życia. Celem badania było pogłębienie wiedzy o segmentach osób, wyodrębnionych na podstawie wcześniej przeprowadzonego badania ilościowego, będącej wsparciem działań promujących obrót bezgotówkowy, wśród badanej grupy. W raporcie przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące potrzeb, poglądów, warunków życia pokolenia 55+, a także motywów leżących u podłoża określonych zachowań finansowych tych osób, ze szczególnym uwzględnieniem zachowań związanych z obrotem bezgotówkowym oraz barier przed korzystaniem z bezgotówkowych instrumentów płatniczych.

W raporcie zaprezentowano także kierunki działań i sposoby komunikacji możliwe do wykorzystania w materiałach promujących usługi finansowe i obrót bezgotówkowy z uwzględnieniem potrzeb poszczególnych segmentów osób.

Badanie postaw i zachowań finansowych Polaków powyżej 55 roku życia

W raporcie pt. „Badanie postaw Polaków powyżej 60 roku życia wobec obrotu bezgotówkowego” zaprezentowano wyniki badania ilościowego przeprowadzonego w lutym i marcu 2012 r. na grupie osób powyżej 60 roku życia oraz dodatkowej próbie osób pomiędzy 55 a 60 rokiem życia.

Raport zawiera dane na temat aktywności w korzystaniu z usług bankowych, instrumentów płatniczych oraz nowoczesnych technologii wśród badanej grupy osób. Opracowanie zawiera ogólną charakterystykę tej grupy oraz informacje dotyczące poziomu wiedzy finansowej, sposobu zarządzania własnymi finansami i zakresu korzystania przez nią z płatności bezgotówkowych.

Wyniki badania pokazały, że badana grupa nie jest grupą jednorodną pod względem sposobu postrzegania rynku usług finansowych. Pozwoliło to na wyodrębnienie segmentów osób, charakteryzujących się takim samym nastawieniem do życia, przyszłości, pracy, emerytury, finansów oraz nowoczesnych instrumentów płatniczych. W raporcie przedstawiono charakterystykę każdego segmentu oraz ich szczegółowe porównanie w odniesieniu do badanych zagadnień.

Badanie postaw Polaków powyżej 60 roku życia wobec obrotu bezgotówkowego

W raporcie pt. „Analiza barier dotyczących korzystania z obrotu bezgotówkowego oraz wskazanie działań ograniczających te bariery” przedstawiono wyniki pogłębionego badania jakościowego przeprowadzonego na określonej grupie społecznej. W raporcie tym zaprezentowano rzeczywiste bariery nieposiadania rachunków bankowych lub – w przypadku ich posiadania – niekorzystania z nich aktywnie, przedstawiono przyczyny tych barier – czy wynikają one z poglądów i postaw psychologicznych, czy z obiektywnych przesłanek, oraz co skłoniłoby daną grupę osób do zmiany swoich zachowań w zakresie korzystania z obrotu bezgotówkowego, tj. jakie argumenty mogłyby usunąć istniejące bariery. Potrzeba zidentyfikowania wskazanych wyżej barier i uzyskania odpowiedzi na postawione pytania pojawiła się po otrzymaniu wyników badania ilościowego przeprowadzonego w 2009 r., badania postaw Polaków wobec obrotu bezgotówkowego, które wykazało, że znaczna część społeczeństwa polskiego nie posiada konta bankowego lub posiadając konto nie korzysta z możliwości jakie posiadanie konta stwarza.

Analiza barier dotyczących korzystania z obrotu bezgotówkowego oraz wskazanie działań ograniczających te bariery 

Raport „Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego” przygotowany w marcu 2010 r. przez panią dr hab. Dominikę Maison, Profesor Uniwersytetu Warszawskiego, na zlecenie Departamentu Systemu Płatniczego NBP, przedstawia opinie Polaków i ich zachowania finansowe w obszarze płatności bezgotówkowych, postawy wobec banków i pieniędzy oraz analizę tych zachowań w zależności od różnych czynników psychologicznych i cech demograficznych.

W raporcie zaprezentowano również konstrukcję oraz bazową wartość wskaźnika mierzącego intensywność korzystania z obrotu bezgotówkowego poprzez pomiar natężenia prowadzenia operacji w różnych obszarach związanych z obrotem bezgotówkowym (Wskaźnik Korzystania z Obrotu Bezgotówkowego – IKOB) oraz wskaźnika mierzącego subiektywne nastawienie Polaków do obrotu bezgotówkowego (Wskaźnik Zaufania do Obrotu Bezgotówkowego – IZOB).

Potrzeba wyliczenia wskaźników IKOB i IZOB wynikała z Programu Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego w Polsce na lata 2009 – 2013, przygotowanego przez Koalicję na Rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności.

Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego (2009)

Materiał Systemy płatności natychmiastowych – zakres wdrożenia proponowanych przez NBP działań wspierających ich rozwój został przygotowany przez Departament Systemu Płatniczego NBP (DSP NBP) na potrzeby Rady ds. Systemu Płatniczego, organu opiniodawczo-doradczego Zarządu NBP. W opracowaniu przedstawiono wyniki analizy dotyczącej stopnia wdrożenia przez banki oraz operatorów systemów płatności natychmiastowych proponowanych przez NBP w 2015 r. działań wspierających rozwój systemów płatności natychmiastowych funkcjonujących w Polsce oraz sugerowane dalsze działania w tym zakresie. Wspomniane propozycje działań zostały sformułowane w raporcie NBP pt. „Systemy płatności natychmiastowych – analiza wybranych systemów, rola banku centralnego oraz kierunki rozwoju”.

Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem badania ankietowego przeprowadzonego w I połowie 2016 r., skierowanego do polskiego środowiska bankowego i operatorów systemów płatności natychmiastowych w Polsce, tj. Krajowej Izby Rozliczeniowej S.A. oraz Blue Media S.A. W opracowaniu zawarto również informacje nt. rozwoju systemów płatności natychmiastowych w Polsce w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2016 r., a także przedstawiono inicjatywę stworzenia paneuropejskiego standardu płatności natychmiastowych w euro oraz trendy światowe w zakresie tych systemów.

Na posiedzeniu w dniu 3 października 2016 r. Rada ds. Systemu Płatniczego rozpatrzyła przedmiotowy materiał i poparła sugerowane przez DSP NBP dalsze działania mające na celu rozwój systemów płatności natychmiastowych w Polsce oraz rozszerzenie ich zasięgu i dostępności. Rada zarekomendowała przekazanie przez NBP ww. propozycji działań do operatorów systemów płatności natychmiastowych oraz banków.

Systemy płatności natychmiastowych – zakres wdrożenia proponowanych przez NBP działań wspierających ich rozwój

Materiał Systemy płatności natychmiastowych – analiza wybranych systemów, rola banku centralnego oraz kierunki rozwoju został przygotowany przez Departament Systemu Płatniczego Narodowego Banku Polskiego na potrzeby Rady ds. Systemu Płatniczego, organu opiniodawczo-doradczego Zarządu NBP. Jego celem była przede wszystkim analiza wybranych systemów płatności natychmiastowych na świecie i w Polsce oraz przedstawienie roli banku centralnego w zakresie powstania i rozwoju tych systemów.

W materiale przedstawiono definicję systemu płatności natychmiastowych, przesłanki tworzenia tego typu rozwiązań płatniczych oraz ich klasyfikację wg zasad przeprowadzania rozliczeń i rozrachunku. Podjęto również próbę określenia dalszego kierunku rozwoju tych systemów wraz ze wskazaniem roli, jaką pełnią w krajowej infrastrukturze płatniczej.

Na potrzeby opracowania przeprowadzono badanie ankietowe nt. systemów płatności natychmiastowych funkcjonujących w Polsce, skierowane do środowiska bankowego oraz operatorów systemów płatności natychmiastowych. Szczegółowe wyniki i wnioski wynikające z przedmiotowego badania zostały uwzględnione w materiale. W ostatniej części przedstawiono zaś propozycję działań wpływających na rozwój systemów płatności natychmiastowych w Polsce.

Na posiedzeniu w dniu 15 czerwca 2015 r. Rada ds. Systemu Płatniczego zapoznała się z opracowaniem i przedyskutowała wyniki tej analizy. Rada poparła propozycje działań mających na celu wsparcie rozwoju systemów płatności natychmiastowych w Polsce oraz rozszerzenie ich zasięgu i dostępności.

Materiał został przekazany operatorom systemów płatności funkcjonujących w Polsce oraz środowisku bankowemu z prośbą o podjęcie z ich strony wyżej wspomnianych działań.

Na rynku detalicznych płatności bezgotówkowych zachodzą obecnie dynamiczne przemiany. Transakcje dokonywane do niedawna w punktach handlowo-usługowych były wyłączną domeną gotówki i kart płatniczych. Obecnie zakres dostępnych dla konsumentów instrumentów płatniczych poszerzył się o kilka dodatkowych pozycji. Ich wspólną cechą jest wykorzystanie możliwości stwarzanych przez rozwój technologii mobilnych. Połączenie instrumentu płatniczego i telefonu komórkowego zaowocowało wykreowaniem nowych schematów płatności bezgotówkowych o zróżnicowanym charakterze. Napływ innowacji zrodził więc potrzebę uporządkowania terminologii i dokonania klasyfikacji systemów obecnych na rynku.

Celem poniższych opracowań jest dokonanie systematyzacji zjawisk zachodzących na rynku płatności bezgotówkowych w Polsce i na świecie oraz scharakteryzowanie schematów bezgotówkowych płatności niekartowych. W raportach wykorzystano dane źródłowe zebrane przez Departament Systemu Płatniczego Narodowego Banku Polskiego oraz informacje publikowane przez podmioty aktywne na rynku.

Niekartowe schematy płatności bezgotówkowych w Polsce 

Niekartowe schematy płatności bezgotówkowych na świecie. Kierunki rozwoju, wybrane przykłady

Diagnoza stanu rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce

Badanie akceptacji gotówki i kart płatniczych wśród polskich przedsiębiorców zostało przeprowadzone w II połowie 2012 r. we wspólnym projekcie badawczym:

• Fundacji Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego,
• Narodowego Banku Polskiego
• Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego.

Badanie pozwoliło m.in. oszacować koszty akceptacji płatności gotówkowych i kartowych w fizycznych punktach handlowo-usługowych w Polsce. Do oceny wysokości opłaty interchange zastosowano nowatorską metodę testu obojętności akceptanta (zwanego także testem turysty). Wyniki badania pokazują m.in., że:

• Istnieje dysproporcja między kosztami gotówki i kart płatniczych po stronie przedsiębiorców w Polsce. Koszty akceptacji kart płatniczych są znacznie wyższe niż gotówki.
• Aplikacja testu obojętności akceptanta dowodzi, że stawki opłaty interchange w Polsce powinny być niskie (do ok. 0,2%), a nawet zerowe (w zależności od kwoty transakcji).
• Elastyczność cenowa przedsiębiorców na wysokość opłaty akceptanta wskazuje, że wprawdzie każda obniżka opłaty interchange przyspieszyłaby rozwój sieci akceptacji, ale dopiero niskie poziomy opłaty interchange mogłyby faktycznie spowodować wysoce dynamiczny rozwój sieci akceptacji kart płatniczych w Polsce.

Autorem raportu jest dr Jakub Górka z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik projektu badawczego.

Badanie akceptacji gotówki i kart płatniczych wśród polskich przedsiębiorców

Analiza prawna funkcjonowania opłaty surcharge (od transakcji bezgotówkowych w POSach i od transakcji gotówkowych w bankomatach) na rynku kart płatniczych w Polsce w porównaniu do wybranych krajów Unii Europejskiej

Raport przedstawia porównanie najważniejszych wyników dwóch badań, przeprowadzonych na reprezentatywnych próbach społeczeństwa, dotyczących sposobów dokonywania płatności masowych w 2006 i 2009 roku. Płatności masowe to płatności wykonywane cyklicznie, z reguły co miesiąc, za najpopularniejsze usługi dla gospodarstw domowych.

Na przestrzeni lat 2006-2009 nastąpił wzrost udziału bezgotówkowych płatności masowych z 17% do ponad 33% w ogólnej liczbie płatności cyklicznych. Najpopularniejszy sposób płatności za rachunki to płatność gotówką na poczcie. Wśród bezgotówkowych sposobów płatności dominuje przelew przez Internet z wykorzystaniem bankowości internetowej.

W 2006 r. średnia szacowana liczba płatności masowych w Polsce wynosiła około 920-950 milionów. W 2009 r. przeciętna liczba płatności masowych wynosiła około 1090-1200 milionów.

Szacuje się, że w latach 2006-2009 Polacy zaoszczędzili dzięki rozwojowi obrotu bezgotówkowego w płatnościach masowych około 400-800 milionów złotych, przy przyjętych założeniach. W perspektywie do 2020 r. oszczędności mogą nawet wynosić około 14-15 miliardów złotych.

Płatności masowe w Polsce – wyniki ogólnopolskiego badania reprezentatywnego przeprowadzonego w 2009 r. i ich porównanie z wynikami analogicznego badania przeprowadzonego w 2006 r.

Materiał z listopada 2008 r. został opracowany wspólnie przez Departament Systemu Płatniczego NBP i Grupę Roboczą ds. Programu Obrotu Bezgotówkowego przy Koalicji na Rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, działającej przy Związku Banków Polskich.

Pierwsza część opracowania ma charakter teoretyczny, przedstawia m.in. schematy rozliczenia pieniężnego i poszczególne etapy cyklu rozliczeniowego.

W drugiej części, omówiono różnorakie korzyści, wynikające z upowszechnienia obrotu bezgotówkowego, z podziałem na poszczególne sektory gospodarki, grupy odbiorców oraz całe społeczeństwo.

Obrót bezgotówkowy (listopad 2008 r.)

Rynek kart płatniczych w Polsce (sierpień 2003 r.) 

Poniższy materiał przedstawia prognozy 37 wskaźników rozwoju obrotu bezgotówkowego dla Polski oraz Unii Europejskiej na lata 2014–2020. Wskaźniki dotyczą m.in. liczby rachunków bankowych, liczby kart płatniczych, liczby bankomatów i terminali POS, liczby i wartości transakcji bezgotówkowych. Prognozy zostały opracowane na podstawie modeli ekonometrycznych stworzonych z wykorzystaniem danych dostarczonych przez Departament Systemu Płatniczego Narodowego Banku Polskiego oraz pozyskanych z zasobów Europejskiego Banku Centralnego. Opracowanie może być traktowane jako zaktualizowana wersja publikacji pod analogicznym tytułem z 2011 r.

Opracowanie zostało przygotowane na zlecenie Narodowego Banku Polskiego, a jego autorami są dr Mariusz Kozakiewicz i dr Marek Kwas ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Prognoza wybranych wskaźników rozwoju obrotu bezgotówkowego na lata 2014-2020 

Poniższy materiał przedstawia prognozy 35 wskaźników rozwoju obrotu bezgotówkowego dla Polski oraz Unii Europejskiej na lata 2011–2016. Wskaźniki dotyczą m.in. liczby rachunków bankowych, liczby kart płatniczych, liczby bankomatów i terminali POS, liczby i wartości transakcji bezgotówkowych. Prognozy zostały opracowane na podstawie modeli ekonometrycznych stworzonych z wykorzystaniem danych dostarczonych przez Departament Systemu Płatniczego Narodowego Banku Polskiego oraz pozyskanych z zasobów Europejskiego Banku Centralnego i Eurostatu.

Opracowanie zostało przygotowane na zlecenie Narodowego Banku Polskiego, a jego autorami są dr Mariusz Kozakiewicz i dr Marek Kwas ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Prognoza wybranych wskaźników rozwoju obrotu bezgotówkowego na lata 2011-2016